Mogelijkheden om te beslissen
Waar mensen samenwerken worden besluiten genomen. Het proces van besluitvormen is voor een groot gedeelte bepalend voor het gedrag van de groep en het draagvlak dat ontstaat voor een genomen besluit.
In manieren van besluitvorming is het bedrijfsleven al een lange weg gegaan. Autocratie, een enkeling besluit voor allen, voerde lange tijd (en nog steeds bij veel bedrijven) de boventoon. Daarnaast heb je democratische besluitvormingsprocessen, hierbij ligt de macht bij de meerderheid, die voor allen besluiten. Sociocratische besluitvorming gaat een stap verder dan democratie. Hierbij vervult elk individu bij de besluitvorming een sleutelrol.
Het Sociocratisch Besluitvorming Proces
Het meest belangrijke principe van het Sociocratisch Besluitvorming Proces is het principe van consent (ofwel het principe van ‘geen bezwaar’) dat de garantie vormt voor de gelijkwaardigheid van alle betrokkenen bij de besluitvorming. Consent wil zeggen, dat een besluit pas kan worden genomen wanneer niemand daar een overwegend bezwaar tegen heeft.
Het gaat dus niet om het recht van veto, maar om het recht van argument. Bij deze manier van beslissen beschikt iedereen over hetzelfde middel om invloed uit te oefenen op de te nemen besluiten. Dit lijkt misschien een ‘idealistische’ erkenning van ieders gelijkwaardigheid. In feite is het een uiterst praktische manier om afwijkende behoeften en meningen niet te isoleren. Dat kan immers leiden tot frustraties of weerstand. Door geen enkel belang of mening te ontkennen, zullen er geen onbestuurbare processen op gang worden gebracht. (N.B. Je kunt altijd met z’n allen met consent besluiten om op een andere manier te beslissen, bijvoorbeeld democratisch of autocratisch. Je kunt ook met consent overeenkomen om iemand anders te raadplegen of de chaos af te wachten.)
Verschil tussen consent en consensus
Het Consentbeginsel lijkt enigszins op het bekende consensusbeginsel, maar er zijn twee wezenlijke verschillen. Ten eerste wordt consensus, ofwel volledige overeenstemming, pas bereikt als alle deelnemers ‘ja’ zeggen, terwijl consent wordt bereikt wanneer geen enkele deelnemer ‘nee’ zegt. Dit betekent een verruiming in de besluitvorming ten opzichte van het consensusbeginsel. Het tweede verschil is dat in het consentbeginsel de nadruk ligt op argumenten achter een bezwaar, terwijl bij consensus het uitspreken van een veto niet automatisch leidt tot duidelijkheid achter de motieven van bezwaar. Het lijken subtiele verschillen, maar de uitkomst is wezenlijk anders.
Ieders stem weegt even zwaar. Directeur, begeleider of kind. Iedereen kan dus gecorrigeerd worden. Bijsturing is geen éénrichtingsverkeer meer, maar gaat twee kanten uit. Situaties dat iemand zijn hiërarchische positie tijdens de besluitvorming kan gebruiken bestaan niet meer. Er is wel sprake van een functionele hiërarchie. De onderlinge gelijkwaardigheid in de besluitvorming is essentieel. Ze garandeert de veiligheid voor iedereen om bij te dragen aan het zo goed mogelijk functioneren van heel de organisatie.
Een functionele hiërarchie
Sociocratie betekent niet dat iedereen overal over meebeslist. Een functionele hiërarchie is noodzakelijk voor iedere vorm van samenwerking. Het maakt snel en efficiënt handelen mogelijk. Wanneer een hartchirurg iemands leven moet redden, moet je er toch niet aan denken dat alle verpleegsters en assistenten op de operatiekamer gaan discussiëren hoe je de operatie het beste kan laten verlopen. Gelukkig is er maar één verantwoordelijk, anders vallen er binnen elk ziekenhuis vele doden. Deze functionele hiërarchie is noodzakelijk, en dit geldt ook voor processen binnen het bedrijfsleven en op school. Degene die beslissen zijn degene die direct te maken hebben met datgene waar over besloten moet worden.
Daarnaast omvat het Sociocratisch Besluitvormingsproces de mogelijkheid om te meten en daar feedback op te krijgen of te vragen. Hoe staan jullie ervoor? Wat is er nodig om (nog) succesvoller te zijn? Zijn de targets nog reëel? Halen we dat? Het is goed om op reguliere basis elkaar te ‘bemeten’ en ‘terug te voeden’ (letterlijk feedback) Een goede organisatie hiervan is essentieel voor elke organisatie om zijn doelstellingen te bereiken.
Door het Sociocratisch Besluitvorming Proces te gebruiken binnen je organisatie, weet je zeker dat iedereen betrokken is bij wat er besloten wordt en dat ieder zich verantwoordelijk voelt voor datgene wat hij doet. Op het begin is het best even lastig, maar als de omgeving voldoende veiligheid biedt creëert het veel enthousiasme, ontstaat er meer vertrouwen en leer je er veel van.
Waarom wij kiezen voor een sociocratische besluitvorming:
- Door de gelijkwaardigheid bij de besluitvorming is er grotere betrokkenheid van alle medewerkers bij dat wat besloten wordt en stijgt ieders creatieve inbreng.
- De kracht zit erin dat op beleidsniveau iedereen gelijkwaardig is, maar dat op alle andere terreinen de gezonde ‘functionele’ hiërarchie (een manager of een programmeur is dat niet voor niets, want daar liggen zijn talenten) in stand blijft. Daarmee voorkom je dat het (zoals nu vaak het geval is) niet duidelijk is wanneer iemand iets wel of niet mag/kan/moet doen. Je creëert daarmee duidelijker dan ooit waar ieders verantwoordelijkheid ligt en dus ook daarop kan worden aangesproken.
- Er groeit een groter vermogen tot natuurlijk leiderschap en eigen verantwoordelijkheid. Iedereen binnen een organisatie moet tot op zekere hoogte het eigen proces kunnen leiden.
- Nuances komen naar voren, waardoor betere beslissingen kunnen worden genomen.
- Er ontstaat veiligheid om van mening te mogen of kunnen veranderen
- Er ontstaat geen strijd, geen groepsvorming (zoals bij democratische beslissingen), maar een wij-gevoel, omdat men net zolang doorgaat totdat niemand meer een overwogen bezwaar heeft.
- Als uiteindelijk wordt besloten, draagt iedereen het besluit.
- Iedereen wordt gehoord.
- Je komt tot meer verrassende besluiten.
- Er is altijd ruimte voor correctie.
- Er is sprake van duidelijke kaders die door en voor iedereen worden gesteld.
Meer informatie over sociocratie is te vinden op startpagina over Sociocratie.
